گل فشان

گل فشان  

هیچ فکر کرده اید اگر انبوهی از گل روی شما ریخته شود چه احساسی خواهید داشت؟ یقینا اگر اطراف گل فشان های بزرگ قدم بزنید چنین اتفاقی دور از انتظار نیست.

 

گل فشان از پدیده های قابل توجه در این کره خاکی محسوب می شود که به دلیل همبستگی این عارضه ی زمین شناسی با منابع نفت و گاز، به یکی از پدیده های جذاب بدل شده است . گل فشانها نسبت به عموزاده های شرور خود (آتشفشانها) به مراتب ضعیفتر هستند و خطر چندانی ندارند.

گل فشان معمولا از چند مخروط یا دهانه کوچک (حداکثر 3 تا 4 متر) تشکیل شده است که به روی تپه ای با ارتفاع حداکثر 200 تا 300 متر قرار گرفته که ناشی از فعالیت گذشته اتشفشان است، و از آن آب و گل سرد که معمولا با گاز همراه است خارج می شود و گاهی نیز می تواند برای انسان و حیوانات خطرناک باشد. خوشبختانه بیشتر گل فشان ها در کف دریاها وجود دارند و تاثیرات آنها به مراتب کمتر است.

منشا گل فشان

اما چه چیز یک گل فشان را به وجود می اورد؟ زمین شناسان در مورد ایجاد یک گل فشان نظرات مختلفی دارند. برخی آن را مربوط به روندهای خاص زمین شناسی دانسته و علت به وجود آمدن آن را عامل فرورانش و سایر فشارهای ناشی از حرکات تکتونیکی می دانند. عده ای دیگری نیز گل فشان ها را از پی آمدهای بعدی آتشفشانها می دانند. برخی نیز آن را به عواملی مثل زمین لرزه و تغییرات فشار لایه ها نسبت می دهند، اما جالب این جاست که همگی در یک مورد هم عقیده هستند و آن این که عامل اصلی بالا آمدن گل فشان به سطح زمین گازهای موجود در تله های نفتی اعماق زمین هستند و گل فشان ها در مناطق دارای رسوبات جوان (منظور از رسوبات جوان در مقیاس زمین شناسی، سنی در حدود 10 تا 20 میلیون سال است) و درمناطق ضعیف مثل امتداد گسل ها به وجود آمده و به سطح زمین رسیده اند.

در هر حال گل فشان ها بیشتر به خاطر فشار گازهای هیدروکربنی و یا احتمالا بخار آبی که از اعماق زمین به سطح صعود می کند، تشکیل می شوند. گازهایی مثل متان ضمن صعود و عبور از لایه های سست سنگی و اشباع آب ، آنها را یه صورت گل درآورده. با خود به سطح زمین حمل می کنند. گل فشان ها را بر اساس دمایشان به دو گروه : 1- گل فشان سرد 2- گل فشان گرم تقسیم می کنند.

بررسی گل فشان از نظر مطالعات زمین شناسی

وجود گل فشان در هر منطقه نشان دهنده ی فعالیت تکتونیکی جوان و مناطق گسلی است که در آن احتمال وقوع زلزله های نسبتا خفیف، زیاد است. همچنین تشکیل گل فشان در یک منطقه ممکن است، با آتشفشان و نواحی فرورانش منطقه در ارتباط باشد.

دیدگاه اقتصادی یک گل فشان

یک گل فشان می تواند تا حدی معرف وضعیت درونی زمین در منطقه و نشان دهنده ی وجود منابع آبهای زیر زمینی، گازهای هیدروکربنی و نفت باشد. در چنین مناطقی متصاعد شدن گازهای گوگردی نیز امری طبیعی است.

مناطق گل فشانی ایران

بخش اعظمی از گل فشان های ایران در منطقه ای واقع در کرانه ی دریای عمان در استان سیستان و بلوچستان قرار گرفته است. بسیاری از چشمه های این منطقه حاوی گاز محتوی هیدروکربنهای سبک مثل متان، اتان و پروپان است که با مقدار کمی گاز H₂S همراه می باشد.

مهمترین گل فشان قسمت مرکزی ناحیه ی بلوچستان به "ناپاق" معروف است که در فاصله 75 کیلومتری شمال غربی بندر چابهار قرار گرفته است. قله ی مخروطی شکل آن حدود 50 متر از سطح زمین ارتفاع  دارد و قسمت مرکزی آن گنبدی مخروطی است که قطر قاعده ی آن حدود یک کیلومتر می باشد و از گل های قدیمی تر به وجود آمده است.