کروژن

 

کروژن

کروژن به مواد آلی فاسد نشده در رسوبها گفته می‌شود. کروژن در حلالهای متعارف مواد نفتی مانند بی‌سولفید کربن غیر قابل حل است. کروژن مشتمل بر کربن ، هیدروژن و اکسیژن بوده و به مقدار کمتر دارای سولفید و گاز ازت می‌باشد.
● طرز تشکیل کروژن
مواد آلی راسب شده در حوضه‌های رسوبی با گذشت زمان در لابه‌لای رسوبات دفن می‌شود. ازدیاد عمق دفن‌شدگی با افزایش فشار و دمای محیط ارتباط مستقیم دارد. تی‌سوت ( ۱۹۷۷) تحولات مواد آلی در مقابل افزایش عمق را تحت سه مرحله به شرح زیر تشریح می‌کند :
▪ مرحله دیاژنز :
تحولات مواد آلی در مرحله دیاژنز در بخشهای کم عمق‌تر زیر زمین و تحت دما و فشار متعارف انجام می‌شود. این تحولات شامل تخریب بیولوژیکی توسط باکتریها و فعل و انفعالات غیر حیاتی می‌باشد. متان ، دی‌اکسید کربن و آب از ماده آلی جدا شده و مابقی به صورت ترکیب پیچیده هیدروکربوری تحت عنوان کروژن باقی می‌ماند. در مرحله دیاژنز محتویات اکسیژن ماده آلی کاسته می‌شود ولی نسبت هیدروژن به کربن ماده‌ آلی کم و بیش بدون تغییر باقی می‌ماند.
▪ مرحله کاتاژنز :
تحولات مواد آلی در مرحله کاتاژنز در عمق بیشتر تحت دمای زیادتر صورت می‌گیرد. جدایش مواد نفتی از کروژن در مرحله کاتتاژنز به وقوع می‌پیوندد. در ابتدا نفت و سپس گاز طبیعی از کروژن مشتق می‌شود. نسبت هیدروژن به کربن ماده آلی کاهش یافته ولی در مقدار اکسیژن به کربن تغییر عمده‌ای صورت نمی‌گیرد.
▪ مرحله متاژنز :
تحولات ماده آلی در مرحله متاژنز تحت دما و فشار بالاتر نسبت به مراحل قبلی انجام می‌شود. بقایای هیدروکربن بخصوص متان از ماده آلی جدا می‌شود. نسبت هیدروژن به کربن کاهش یافته ، به نحوی که در نهایت کربن به صورت گرافیت باقی خواهد ماند. تخلخل و تراوایی سنگ در این مرحله به حد قابل چشم پوشی می‌رسد.
● انواع کروژن
بطور کلی سه نوع کروژن قابل تشخیص است. وجه تمایز این سه نوع کروژن به نوع ماده آلی تشکیل دهنده و ترکیب شیمیایی آن بستگی دارد.
▪ کروژن نوع اول :
این نوع کروژن دارای منشا جلبکی بوده و نسبت هیدروژن به کربن موجود در آن از سایر کروژنها بیشتر می‌باشد ( نسبت هیدروژن به کربن حدود ۱.۲ تا ۱.۷ است ).
▪ کروژن نوع دوم :
کروژن نوع دوم یا لیپتینیک‌ها نوع حد واسط کروژن محسوب می‌شود. نسبیت هیدروژن به کربن نوع دوم ، بیش از ۱ می‌باشد. قطعات سر شده جلبکی و مواد مشتق شده از فیتو پلانکتونها و زئوپلانکتونها متشکلین اصلی (کروژن ساپروپل) کروژن نوع دوم است.
▪ کروژن نوع سوم :
کروژن نوع سوم یا هومیک دارای نسبت هیدروژن به کربن کمتر از ۸۴ % می‌باشد. کروژن نوع سوم از لیگنیت و قطعات چوبی گیاهان که در خشکی تولید می‌شود به وجود می‌آید.
● رسیدگی کروژن
نفت و گاز در مرحله کاتاژنز از کروژن نیمه رسیده مشتق می‌شوند. اشتقاق هیدروکربور از کروژن نارس امکان پذیر نیست. به دنبال رسیدگی کروژن در ابتدا نفت و سپس گاز طبیعی از کروژن جدا می‌شود. هنگامی که کروژن کاملا برسد دیگر نفت و گازی از آن به وجود نمی‌آید. رسیدگی کروژن به دما ، زمان و احتمالا فشار بستگی دارد.
تولید عمده نفت از کروژن در دمای ۶۰ تا ۱۲۰ درجه سانتیگراد صورت می‌گیرد. تولید عمده گاز از کروژن در دمای ۱۲۰ تا ۲۲۵ درجه سانتیگراد است. کروژن در دمای بالاتر از ۲۳۰ درجه سانتیگراد کلیه مواد هیدروکربوری خود را از دست می‌دهد و تنها به صورت گرافیت باقی می‌ماند.

Cuesta کواستا

 

کلمه کواستا که داراي ريشه اسپانيايي است به برجستگي نامتقارني که از يک طبقه مقاوم که داراي شيب ملايمي بوده و در نتيجه فرسايش بريده شده باشد اطلاق مي گردد کواستا داراي يک پيشاني است که همان قسمت جلو يا پرتگاه کواستا را تشکيل مي دهد که نتيجه عمل بريدگي در طبقه مقاوم مي باشد و نيز داراي يک فرورفتگي در قسمت پاي پرتگاه يا پيشاني است که به آن چاله سوبسکانت و يا ارتوکلينال گفته مي شود .

 

Cuesta از ناهمواري هاي حوضه هاي رسوبي محسوب مي شود يک کواستا در يک طرف داراي چاله سوبسکانت است و از طرف ديگر داراي يک قسمت پشتي است که به اولين طبقه سخت مربوط مي شود
   پروفيل پيشانس کواستا از دو قسمت تشکيل شده است:
   - قسمت فوقاني که از طبقات سخت و مقاوم تشکيل يافته و موجب ايجاد يک گلوئي با شيب بسيار تند مي گردد
   - بخش تحتاني که از طبقات نرم بوجود آمده و باعث تشکيل سرازيري مقعر مي گردد در روي اين شيب واريزه و موادي که از طبقات مقاوم جداگرديده اند مشاهده مي شود
   شبکه هيدروگراف در اين نواحي به اشکال مختلف ديده مي شوند رودخانه هايي که از سطح فوقاني به شکل قيف بنظر مي رسند، رودخانه هاي کاتاکلينال Cataclinal يا کونسکانت Consequent ناميده مي شوند از مشخصات اين رودخانه هاي اينست که در قسمت پشتي کواستا به شکل يک قيف در داخل زمين فرو مي روند و جريان آب در جهت شيب طبقات حرکت مي کند البته بايد توجه کرد که تمام رودخانه ها هميشه در جهت شيب طبقات حرکت نمي کنند و بعضي از آن در پاي کواستا جاري مي گردند به چنين رودخانه اي ارتوکلينال ياسوبسکانت گفته مي شود
   در اکثر مواقع در قسمت جلو پيشاني کواستا تپه هايي ديده مي شوند که ساختار ساختماني آن از جنس طبقات سختي است که کواستا را بوجود آورده اند وجود اين تپه ها گواه توسعه طبقات مقاوم در ناحيه است که به آن تپه شاهد مي گويند ولي به مجرد اينکه عوامل فرسايش درروي تپه شاهد اثر گذاشته و باعث کاهش ارتفاع آن گردد، تپه شاهد مقدم ناميده مي شود
   در جلد اول کتاب ژئومرفولوژي کاربردي که مربوط به فرسايش هاي آبي است، علاوه بر مطالب فوق مي توانيد مطالب زير را نيز مطالعه بفرمائيد:
   - عوامل موثر در تغيير شکل کواستا
   - درجه سختي طبقه سخت و نرم
   - ضخامت نسبي دو طبقه سخت و نرم
   - درجه شيب طبقات
   - تاثير سيستم هاي مختلف فرسايش در کواستا

 

براي اطلاعات بيشتر مي توانيد به کتاب ژئومورفولوژي کاربردي تاليف دکتر حسن احمدي مراجعه نماييد .

اثر شکنجی یا ریپل مارک

اثر شکنجی یا ریپل مارک

این ساخت در رسوباتی مثل رسوبات ماسه ای که ذرات آن مجزا بوده و قادرند آزادانه در آب یا هوا حرکت کنند، به وجود آید. تشکیل اثر شکنجی ممکن است در اثر جریان (آب و یا باد) و یا در نتیجه امواج در قسمت‌های کم عمق دریا باشد. بدین ترتیب ، این گونه اشکال را می‌توان به دو دسته کلی تقسیم کرد:

● ریپل مارکهای جریانی :
ریپل مارکهای جریانی نسبت به سطح افق نامتقارن اند و نوک آنها نیز تیز نیست. بلکه به حالت گرد می‌باشد. این گونه آثار شکنجی را می‌توان در رسوبات بادی و نیز بعضیرسوبات رودخانه‌ای مشاهده کرد.

● ریپل مارکهای موجی :
اثرات شکنجی در قسمت‌های ساحلی کم عمق و در نتیجه حرکت قرینه آب به وجود می‌آید و به همین دلیل ، به حالت قرینه است. با توجه به اینکه امواج دریا فقط در اعماق کم موثر است، بنابراین ، آثارریپل مارک را فقط در رسوبات ساحلی می‌توان مشاهده کرد و برعکس، وجود این آثار، نشانه عمق کم رسوبگذاری است.

● لایه بندی دانه ترتیبی:
تغییرات تدریجی در ابعاد ذرات تشکیل دهنده لایه، به این نام خوانده می‌شود. در حالت کلی، ذرات درشت معمولا در کف طبقه قرار دارند و هرچه از پایین به بالای طبقه نزدیک شویم، ابعاد ذرات کاهش می‌یابد. بدین ترتیب در حالت کلی ، یک تغییر ناگهانی در ابعاد ذرات دو طبقه مجاور وجود خواهد داشت

تپه‌های شنی (Dunea)

تپه‌های شنی (Dunea)

نحوه تشکیل تپه‌های شنی

طرز تشکیل تپه‌های شنی (دونها) بدین صورت است که ماسه‌هایی که بوسیله باد در سطح زمین در حرکت هستند پس از رسیدن به موانعی در سر راه خود از قبیل گیاهان ، قطعات سنگ و یا عوارض طبیعی دیگر که سبب کاهش سرعت باد در نتیجه متوقف ماندن ذرات ماسه از حرکت می‌شود. این ذرات در اطراف این موانع انباشته شده و بتدریج به مقدار آنها افزوده می‌شود. سرانجام اجتماع این ذرات. ماسه‌ای منجر به تشکیل تپه‌های شنی می‌گردد. البته هرچه این موانع بزرگتر باشند امکان اینکه توده‌های ماسه‌ای به صورت تپه‌های بزرگتری در آیند وجود دارد.

حرکت تپه‌های شنی

تپه‌های شنی پس از تشکیل در محل خود ثابت نمی‌مانند، بلکه در جهت وزش باد جابجا می‌شوند. با وزش باد ماسه‌ها در دامنه‌ای که در جهت باد قرار دارد به طرف بالا رانده می‌شوند و پس از رسیدن به قله در دامنه پشتی تپه غلطیده و در آنجا جمع می‌گردند. جابجایی توده‌های ماسه‌ای در شرایط عادی به 10 تا 20 متر در سال می‌رسد.

 

ارتفاع تپه‌های شنی

ارتفاع تپه‌های شنی متغیر می‌باشد و به ندرت از 20 متر تجاوز می‌کند ولی گاهی از اوقات ارتفاع آنها زیاد شده و به 100 متر نیز می‌رسد. برای مثال ارتفاع تپه‌های شنی شرق کویر لوت گاهی اوقات به بیش از 100 متر نیز می‌رسد.

جنس تپه‌های شنی

جنس تپه‌های شنی اغلب از کوارتز است ولی گاهی گچ ، آهک ، رس ، خاکسترهای آتشفشانی و مواد دیگر ، در آنها دیده می‌شود. وجود این مواد در تپه‌های شنی حاکی از فراوانی آنها در محل است.

انواع تپه‌های شنی

شکل تپه‌های شنی متفاوت است و از این جهت آنها را برحسب شکل و چگونگی تشکیلشان به دسته‌های مختلف تقسیم می‌کنند که مهمترین آنها عبارتند از :

• برخان (Barchan) :
  این دسته از تپه‌های شنی هلالی شکل و ده و دارای دو گوشه تیز می‌باشند که جهت باد را نشان می‌دهند. قسمت کوژ این تپه‌ها در جهت باد و کاو آن در جهت مقابل باد است. برخان در مناطقی که جهت باد همیشه ثابت است تشکیل می‌گردد. این نوع تپه‌ها متحرک بوده و هرچه کوچکتر باشند مقدار جابجایی آنها بیشتر می‌باشد.
• تپه‌های شنی سهمی شکل (Parabolic) :
  این تپه‌ها دارای یک دیواره کم ‌شیب و یک دیواره تقریبا قائم بوده و شکل سهمی و یا به صورت U می‌باشند.
• سیف (Sief dune) :
  سیف به زبان عربی یعنی شمشیر و چون این نوع تپه‌های شنی (دونها) شبیه شمشیر هستند، از این جهت به آنها سیف می‌گویند. این نوع دون‌ها در مناطقی که باد دارای یک جهت اصلی و یک جهت فرعی می‌باشد تشکیل می‌شوند.

 

• تپه‌های شنی طولی (Longitudinal dune) :
  تپه‌های شنی طولی که به آنها دون ریسمانی نیز گفته می‌شود، تپه‌های باریکی هستند که به شکل رشته‌های طویل دیده می‌شوند و طول آنها نیز در امتداد جهت باد قرار گرفته است. طول این تپه‌ها گاهی به 80 تا 100 کیلومتر و ارتفاع آنها به 50 تا 100 متر نیز می‌رسد.
• تپه‌های شنی عرضی (Transverse dune) :
  این نوع تپه‌ها معمولا در نواحی که مقدار ماسه فراوان و جهت باد نیز ثابت است به شکل رشته‌هایی از تپه های شنی که متصل به هم (معمولا از اتصال چند برخان که امتداد آنها عمود بر جهت باد است) تشکیل می‌شوند.
• تپه‌های شنی درهم (Interfrence dune) :
  به تپه‌هایی که به علت تغییر دائمی جهت باد دارای هیچ نوع فرم و شکل شخصی نمی‌باشند اطلاق می‌گردد

رسوبات در محیطهای دریایی

رسوبات در محیطهای دریایی

در ادمه مطلب ..................

ادامه نوشته

محیط رسوبی و کانسارها

محیط رسوبی و کانسارها

در ادامه مطلب ..............

ادامه نوشته

رسوب شناسی

رسوب شناسی و ساخت های رسوبی

در ادامه مطلب ................

ادامه نوشته

سدها در زمین شناسی

سدها در زمین شناسی

در ادامه مطلب....................

ادامه نوشته

مطالعه مورفوتکتونيک کمربند ساختارى زاگرس درجنوب غرب ايران با استفاده از تکنيک‌هاى دورسنجى

عنوان مقاله :	مطالعه مورفوتکتونيک کمربند ساختارى زاگرس درجنوب غرب ايران با استفاده از تکنيک‌هاى دورسنجى
نوع مقاله :	تکتونيک
محل ارائه :	چهاردهمين گردهمائى علوم زمين شناسى سازمان زمين شناسى کشور

 در ادامه مطلب

ادامه نوشته

فلززایی ذخایر مس در ایران

فلززایی ذخایر مس در ایران

 

در ادامه مطلب ..............

ادامه نوشته

ایالت فلزایی سنندج سیرجان

ایالت فلزایی سنندج سیرجان

در ادامه مطلب ........................

ادامه نوشته